{"id":893,"date":"2009-01-20T15:19:33","date_gmt":"2009-01-20T14:19:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.latynoameryka.pl\/?p=893"},"modified":"2009-01-20T15:19:33","modified_gmt":"2009-01-20T14:19:33","slug":"chiloe-wyspa-ludzie-i-mariscos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/chiloe-wyspa-ludzie-i-mariscos\/","title":{"rendered":"CHILOE: WYSPA, LUDZIE I MARISCOS"},"content":{"rendered":"
\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\n

\n

CHILOE: WYSPA, LUDZIE I MARISCOS<\/span><\/p>\n

\n

Chiloe s\u0142ynie z mariscos, zabytkowych drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, dom\u00f3w zwanych palafitos oraz wielkiej \u017cyczliwo\u015bci i go\u015bcinno\u015bci <\/strong>jej <\/span>mieszka\u0144c\u00f3w. Jest najwi\u0119ksz\u0105 wysp\u0105 w Chile, oddalon\u0105 nie wi\u0119cej ni\u017c mil\u0119 morsk\u0105 od sta\u0142ego l\u0105du i w niczym nie przypomina reszty kraju.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Zawi\u0142a historia wyspy<\/span><\/strong><\/p>\n

Historia wyspy poprzecinana jest okresami. Zanim w po\u0142owie XVI w. pierwszy Hiszpan postawi\u0142 stop\u0119 na jeszcze nie odkrytym l\u0105dzie Chiloe, ca\u0142y jej obszar zamieszkiwali Indianie Chonao. Zajmuj\u0105cy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rybo\u0142\u00f3wstwem i rolnictwem (w tym upraw\u0105 tak dobrze znanego nam dzi\u015b, a w\u00f3wczas zupe\u0142nie nie poznanego ziemniaka) mieszka\u0144cy wyspy nie budowali metropolii. \u017bycie na wyspie toczy\u0142o si\u0119 w wioskach usianych g\u0142\u00f3wnie wzd\u0142u\u017c jej \u017cyznych brzeg\u00f3w. Koniec <\/span>pierwszego wieku kolonizacji przyni\u00f3s\u0142 du\u017ce zmiany. Populacj\u0119 rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w wyspy zasili\u0142y liczne grupy Indian Hailichue i Mapucz\u00f3w sprowadzonych tu do pracy oraz samych Hiszpan\u00f3w. Wraz z nap\u0142ywem osadnik\u00f3w, wioski ros\u0142y, tworzy\u0142y si\u0119 miasta. <\/span><\/p>\n

Bunt <\/span>wyzyskiwanych Mapuch\u00f3w w przedostatnim roku <\/span>XVI w., zako\u0144czy\u0142 si\u0119 zaj\u0119ciem przez nich cz\u0119\u015bci miast na kontynencie, a w konsekwencji ca\u0142kowitym odci\u0119ciem wyspy od sta\u0142ego l\u0105du. Na archipelagu pozostali zar\u00f3wno Indianie jak i ocaleli z rebelii Hiszpanie. Izolacja wyspy od kontynentu, kt\u00f3ra trwa\u0142a ponad dwa wieki pozwoli\u0142a na ukszta\u0142towanie si\u0119 na niej charakterystycznej architektury, kultury, a nawet j\u0119zyka.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Architektura<\/span><\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b na wyspie kr\u00f3luj\u0105 lekkie drewniane domki z ogromnymi oknami. Z regu\u0142y szare i niemal nikn\u0105ce po\u015br\u00f3d krajobrazu wsi rozbrzmiewaj\u0105 kolorami w miasteczkach. Fiolet \u015bcian ze s\u0142oneczn\u0105 \u017c\u00f3\u0142ci\u0105 o\u015bcie\u017cnic, turkus z czerwieni\u0105, r\u00f3\u017c z pistacj\u0105, czerwie\u0144 z biel\u0105. \u015awie\u017ce i nowe po\u015br\u00f3d starych i wyblak\u0142ych. Jedno jest dla nich wsp\u00f3lne \u2013 r\u00f3\u017cnokszta\u0142tne gonty z drzew araukariowych. Pokrywaj\u0105 ca\u0142e powierzchnie elewacji, a <\/span>niekiedy r\u00f3wnie\u017c dachy, tworz\u0105c z niekiedy zupe\u0142nie prostych budynk\u00f3w ma\u0142e dzie\u0142a sztuki ciesielskiej. Gdzieniegdzie poza \u015bcis\u0142ym centrum miast, nad brzegami wyspy <\/span>spotka\u0107 mo\u017cna <\/span>palafitos, <\/em>czyli domy na palach (najwi\u0119cej i najbardziej malownicze w mie\u015bcie Castro). Na wielu drewnianych s\u0142upach r\u00f3\u017cnej \u015brednicy, nie zawsze prostych, cz\u0119sto ustawionych tak blisko siebie, \u017ce tworz\u0105 rodzaj klatki wrastaj\u0105 w wod\u0119 dziesi\u0105tki dom\u00f3w. Mimo, \u017ce w\u0142adze podobno my\u015bl\u0105 o utworzeniu z tego miejsca muzeum, czas i ludzie zmieniaj\u0105 je w za\u015bmiecone slumsy.<\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\n

Ko\u015bcio\u0142y<\/span><\/strong><\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 i chyba najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 na Chiloe <\/span>(szczeg\u00f3lnie dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sakralnej architektury) s\u0105 drewniane ko\u015bcio\u0142y. Szesna\u015bcie spo\u015br\u00f3d nich zosta\u0142o uznanych przez UNESCO za \u015bwiatowe dziedzictwo kultury. Osiemnasto- i dziewi\u0119tnastowieczne \u015bwi\u0105tynie budowano w miejscach wcze\u015bniej istniej\u0105cych jezuickich, niszczonych trz\u0119sieniami ziemi, wybuchami wulkan\u00f3w i po\u017carami. Podczas budowy nie stosowano gwodzi, a wszystkie po\u0142\u0105czenia konstrukcji wykonywano w formie bardzo zmy\u015blnych system\u00f3w wci\u0119\u0107 i naci\u0119\u0107 oraz wprost niesamowitej precyzji wykonania. Najwi\u0119kszy z kocio\u0142\u00f3w g\u00f3ruje ponad g\u0142\u00f3wnym rynkiem w Castro. Zwykle trzy nawy, sklepienia \u0142ukowe i krzyrzowe, kolumny, rze\u017abione kapitele, drzwi inkrustowane, zdobione otarze g\u0142\u00f3wne i boczne. Wszystko z drewna surowego lub pokrytego barwnymi malowid\u0142ami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych dla zwiedzaj\u0105cych, ale nie wszystkie.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W poszukiwaniu czarownic<\/span><\/strong><\/p>\n

W poszukiwaniu Ziemi Czarownic (Tierra de Brujas) zaw\u0119drowali\u015bmy do miejcowo\u015bci Quielon. Jeden z ko\u015bcio\u0142\u00f3w tam znalaz\u0142 swoje miejsce. Istnieje nadal, zamkni\u0119ty i niedost\u0119pny. Na jego szczycie pozosta\u0142a tylko pionowa belka krzyrza \u2013 drug\u0105 \u201estr\u0105ci\u0142 wiatr\u201d. Nie by\u0142oby <\/span>w tym nic dziwnego, gdyby miejsce, w kt\u00f3rym stoi nie by\u0142o owiane leg\u0119dami o czarnej magii, czarownicach i zdarzeniach nadprzyrodzonych. <\/span><\/p>\n

W Quielon sp\u0119dzili\u015bmy jedno popo\u0142udnie, jeden poranek i przespali\u015bmy jedn\u0105 noc w pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca. Nic si\u0119 nie wydarzy\u0142o, czarne psy nie wy\u0142y, czarownice nie lata\u0142y nad naszym ma\u0142ym namiotem, kt\u00f3ry rozstawili\u015bmy poza miasteczkiem. Mo\u017cemy wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce czarn\u0105 s\u0142aw\u0119 temu miejscu da\u0142y tylko legendy, opowie\u015bci o g\u0142\u0119bokich jaskiniach, dost\u0119pu do kt\u00f3rych broni\u0105 zakl\u0119cia i czarownicy, a w kt\u00f3rych odbywaj\u0105 si\u0119 rytua\u0142y czarnej magii, historie o pojawieniach si\u0119 i znikni\u0119ciach ludzi, nawiedzeniach przez szatana, przemienieniach w zwierz\u0119ta i innych zdarzeniach zwanych nadprzyrodzonymi. My d\u0142ugo zasypiali\u015bmy w blasku pe\u0142nego ksi\u0119\u017cyca nas\u0142uchuj\u0105c najmniejszych znak\u00f3w czyjej\u015b obecno\u015bci przy namiocie, a p\u00f3\u017aniej spali\u015bmy jak dzieci do po\u0142udnia snem kamiennym. Opowie\u015bci robi\u0105 swoje, rozbudzaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119, a cho\u0107 rozs\u0105dek m\u00f3wi\u0142 co innego najedli\u015bmy si\u0119 troch\u0119 strachu. Chodzili\u015bmy jeszce po pla\u017cach wypatruj\u0105c jaski\u0144, ale nie dostrzegli\u015bmy \u017cadnej, albo wi\u0119c ich nie ma, albo sa du\u017co dalej ni\u017c si\u0119 spodziwali\u015bmy, albo czary dzia\u0142aj\u0105 tak skutecznie. Mogli\u015bmy za to obserwowa\u0107 zbieraczy owoc\u00f3w morza, gdy wody odp\u0142ywu uwalnia\u0142y kilkaset metr\u00f3w wybrze\u017ca, i cudowne krajobrazy, bo miejsce to posiada ogromy urok urokliwe, nawet bez czarnej magii.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Mariscos<\/span><\/strong><\/p>\n

Bogactwo owoc\u00f3w morza i ryb, powoduje, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci Chiloe \u017cyje z rybo\u0142\u00f3stwa. B\u0119d\u0105c w Ancud jednym z najwi\u0119kszych miast w Chiloe mogli\u015bmy wprost z naszego hotelu po\u0142o\u017conego nad brzegiem zatoki obserwowa\u0107 jak rybacy sch\u0142odz\u0105 pod wod\u0119, aby wydoby\u0107 z dna oceanu dziwsi\u0105tki kiogram\u00f3w ma\u0142\u017cy. Uzbrojeni w kombinezon, okulary do nurkowania oraz d\u0142ugi przew\u00f3d dostarczaj\u0105cy im powietrza w czasie pracy pod wod\u0105 sp\u0119dzali tam ca\u0142e godziny. Odwiedziwszy port i zagl\u0105daj\u0105c do pomieszcze\u0144, gdzie rybacy sk\u0142adowali \u0142owy zostali\u015bmy pocz\u0119stowani \u015bwie\u017cymi ma\u0142\u017cami prosto z morza. Ma\u0142\u017ce otwiera si\u0119 no\u017cem, wciska du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 soku z cytryny co zabija biedne zwierz\u0105tko, a reszta to ju\u017c do\u015b\u0107 obce, ale przyjemne wra\u017cenia smakowe. <\/span>Ponadto na Chiloe \u0142owi si\u0119 liczne gatunki ryb, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych numer jeden stanowi \u0142oso\u015b. Opr\u00f3cz po\u0142owu w naturalnym \u015brodowisku istniej\u0105 zar\u00f3wno na wyspie, w jeziorach , jak i wok\u00f3\u0142 niej liczne hodowle tej smacznej ryby. My pr\u00f3bowali\u015bmy go w formie w\u0119dzonej, sma\u017conej <\/span>i gotowanej. Najbardziej jednak smakowa\u0142 nam przyrz\u0105dzony na zimno, kiedy po kr\u00f3tkim podgotowaniu podany nam zosta\u0142 z posiekan\u0105 cebulk\u0105, koleandr\u0105 i oczywi\u015bcie z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 soku z cytryn\u0105. T\u0119 przek\u0105sk\u0119 mo\u017cna znalez\u0107 <\/span>na targu rybnym w mie\u015bcie Castro stolicy Chiloe, lub bez trudo przyrz\u0105dzi\u0107 w Polsce. <\/span><\/span><\/p>\n

Ma\u0142\u017ce zbiera si\u0119 oczywi\u015bcie tak\u017ce w prostszy spos\u00f3b. Ka\u017cdego dnia tu\u017c po odp\u0142ywie na pla\u017cy pojawiaj\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy wyspy z niewielkimi motyczkami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym wykopuj\u0105 z piasku ukryte przed odp\u0142ywem ma\u0142\u017ce. Opr\u00f3cz licznych owoc\u00f3w morza, miejscowa ludno\u015b\u0107 zajmuje si\u0119 zbieraniem wyrzucanych przez morze alg. Algi zbiera si\u0119 na mieliznach, nast\u0119pnie suszy na pla\u017cy, pakuje w worki i wysy\u0142a si\u0119 na Zach\u00f3d, g\u0142\u00f3wnie do firm farmaceutycznych, albo sporzywa na miejscu, jako cenny i bardzo popularny sk\u0142adnik codziennych posi\u0142k\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

Curanto <\/span><\/strong><\/p>\n

B\u0119d\u0105c na Chiloe grzechem by by\u0142o nie spr\u00f3bowa\u0107 regionalnego dania Curanto. Curanto to tradycyjna potrawa, kt\u00f3r\u0105 przyrz\u0105dza si\u0119 z ma\u0142\u017cy, boczku, kurczaka, kie\u0142basy, <\/span>ziemniak\u00f3w i kukurydzianych plack\u00f3w. Lista sk\u0142adnik\u00f3w jest do\u015b\u0107 d\u0142uga i to co dostaje si\u0119 na st\u00f3\u0142 zamawiaj\u0105c curanto jest r\u00f3wnie wielkie. Danie jest odzwierciedleniem kultury i historii wyspy. Ma\u0142\u017ce, to naturalne bogactwo prosto z Oceanu. Ziemniaki i kukurydza to ro\u015bliny uprawiane na tych terenach na d\u0142ugo przed kolonizacj\u0105. Mi\u0119so to bogactwo typowe dla kultury rolniczej, kt\u00f3rym zajmuje si\u0119 du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej wysp\u0119. Curanto tradycyjnie przygotowuje si\u0119 w wielkim kotle usadowionym g\u0142eboko w ziemi, my uraczyli\u015bmy si\u0119 przyrz\u0105dzonym w kuchni, a zdania o smaku tej potrawy mieli\u015bmy podzielone. W\u015br\u00f3d miejscowych to jednako\u017c wielki przysmak.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Chiloe by\u0142a wa\u017cnym punktem na mapie naszej podr\u00f3\u017cy. Nie jest to miejsce tak spektakularne, jak wiele g\u00f3r, jezior i lodowc\u00f3w jakie widzieli\u015bmy. Ta wyspa nie jest po prostu pi\u0119kna. Jej uroda tkwi w spokoju, jaki ma w sobie, bogactwie natury, specyfice architektury, w ludziach i w legendach.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

CHILOE: WYSPA, LUDZIE I MARISCOS Chiloe s\u0142ynie z mariscos, zabytkowych drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, dom\u00f3w zwanych palafitos oraz wielkiej \u017cyczliwo\u015bci i go\u015bcinno\u015bci jej mieszka\u0144c\u00f3w. Jest najwi\u0119ksz\u0105 wysp\u0105 w Chile, oddalon\u0105 nie wi\u0119cej ni\u017c mil\u0119 morsk\u0105 od sta\u0142ego l\u0105du i w niczym nie przypomina reszty kraju.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[123,125,126,48,51,78,95,98,110],"class_list":["post-893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-chile","tag-latynoameryka","tag-architektura","tag-koscioly","tag-foto","tag-zdjecia","tag-blog","tag-edyta-moczulska","tag-wojtek-wojcik","tag-chiloe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=893"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wojtekwojcik.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}